Güneşin Kıyısı'nda Toplanıyoruz

Size Ege'nin antik kentlerinin mistik havasını, Karadeniz'in puslu sabahlarını, Çanakkale'nin kuzey rüzgarına kapılmış baharını, Beyoğlu'nun yağmur altındaki telaşesini, kayaların arasında yakalayınca mest olduğumuz keçilerin kovalamacasını Nişantaşı'nda tek bir çatı altında topladığımızı söylesem, tepkiniz ne olur? 

Çok tuhaf geldiyse peşime düşün, Nişantaşı Kalyon Kültür Merkezi'nde Güneşin Kıyısı sergisine gidiyoruz. Işığı sanatsal duyarlığıyla yorumlayan beş sanatçının, kendi şehirlerinden izleri takip ediyoruz. Bu meyanda üstadımız Hegel'in 1820'lerde söylediği sözleri hatırlamadan da edemiyoruz "Sanat ideanın duyusal bir biçim altında sunuluşudur. " Malumunuz Hegel'in başını ağrıtan konulardan biri sanatın doğayı doğrudan taklit etmesinin manasızlığıydı. Ona göre sanat insan tininin (Geist) kendisini dış dünyada görünür kıldığı alanlardan biriydi. . Bir manzaranın resmini yapmak, manzarayı yeniden üretmekten ibaret değildi. Sanat, insanın dünyayı nasıl gördüğünü, nasıl duyduğunu ve ona nasıl anlam verdiğini görünür kılan bir alandı. 

Bu açıdan bakınca Güneşin Kıyısı'ndaki manzaralar da yalnızca gidilip görülmüş yerlerin resimleri değil. Ege'nin ışığı, Karadeniz'in sisi, Çanakkale'nin baharı, İstanbul'un yağmuru ya da kayalıkların arasındaki keçiler, sanatçının karşısındaki dünyadan aldığı görsel deneyimin resimsel bir karşılığına dönüşüyor. Burada belirleyici olan yalnızca “ne görüldüğü” değil, ışığın o dünyayı nasıl görünür kıldığı.

Öyle bir coğrafyada yaşıyoruz ki her mevsimi, her mevsimle değişen ışığı, tarihsel serüveni, dokusu, tadı tıızu, kokusu, zamanın tortusu sizi anbean esinliyor. Aynı güneşin altında, binlerce yıldır biriken her detayı bir araya getiremesek de farklı şehirlerden beş sanatçıyla küçük bir ışık atlası oluşturduk. Güliz Baydemir, Nurdan Karasu Gökçe, Mustafa Albayrak, Necati Seydi Ferahoğlu ve Mümin Candaş'la çıktığımız bu yolda yaylalarda sise karıştık, antik kentlerde Artemis'in sesini dinledik, kayaların üzerinde keçilerin kokusunu duyduk, Boğaz'a bakan yaşlı iğdenin gölgesinde serinledik , İstiklal Caddesi'nde avare yürüyüşler yaptık. Velhasıl Güneşin Kıyısı'nda toplandık, söyleştik ve şükrettik. Şimdi sizleri de Kalyon Kültür Merkezi'nin XIX. yüzyıldan bu yana kaydettiği gölgelerinden biri olmak üzere Güneşin Kıyısı'na davet ediyoruz. 

Küratör metnimizi de paylaşarak bu daveti pekiştiriyorum: 

Güneşin Kıyısı │ Aslı Bora

Küratör Metni 

Güneş, bütün zamanlar boyunca insan ile doğa arasında kurulan bağın merkezinde yer almıştır. İnsanlar birbirlerinden ne kadar uzak olurlarsa olsunlar aynı güneşin altında yaşamışlardır.  Bu da güneşi fiziksel yaşam kaynağı olmanın ötesinde toplumsal, kültürel ve felsefi bir ortaklığın odağına konumlamıştır. Yazılı kültürden evvel insanın ilk ortak okuması gökyüzüydü. Yazıdan, takvimden, kentlerden önce güneş vardı ve insanın zamanı kavraması güneşin hareketleriyle gerçekleşti.

Fransız düşünür Maurice Merleau-Ponty, bireyin dünyayla ilişkisini bedensel bir deneyim olarak yorumlar.  Kişi dünyayı düşünürken aynı zamanda onu yaşar, hisseder ve bedeninde taşır. Güneş bütün bu bedensel deneyimin merkezinde yer alır. Cilde temas eden sıcaklık, gözün ışıkla uyumlanması, gölgenin oluşması, günün ritmi ve biyolojik saat, insanın güneşle kurduğu bağın uzantılarıdır. Bu yakınlık ister istemez onu toplumsal bir fenomene de dönüştürür. Güneş, insanları aynı zamanın içine yerleştirir. Sabahın başlaması, günün ilerlemesi ve akşamın yaklaşması kolektif bir deneyim yaratır. Kentler uyanır, pazarlar açılır, meydanlar dolar, insanlar aynı ışığın altında birbirlerini görürler. Aynı güneş altında yaşamak kendiliğinden bir birikim ve paylaşım ağı kurar.

Güneşi insan her zaman  yeryüzünde bıraktığı izler aracılığıyla tanır. Bir duvarın aydınlanan yüzeyi, denizin ipek mendil gibi titreyen dokusu, ağacın gölgesi ya da mermerin üzerinde biriken sıcaklık, ışığın dünyaya dokunduğu anları kaydeder. Kıyı, ışığın maddeye, zamanın mekâna  temas ettiği sınırdır. Güneş'in yeryüzündeki dolaşımı bu meyanda görünürlük kazanır; uzaklıklar birbirine yaklaşır, yüzeyler ortak bir ışığın altında buluşur.

Bu ortak deneyim Anadolu söz konusu olduğunda kendine has bir yoğunluk kazanır. Asya ile Avrupa arasında uzanan topraklar, yüzyıllar boyunca farklı kültürlerin birbirine olağan biçimde eklemlendiği bir sahne olmuştur. Tarih öncesi çağlardan itibaren güneş Anadolu’da, tarımsal üretimden mimariye yaşamın her alanında belirleyici konumda yer alır. Güneşin Kıyısı, ışığın anlara ve oradan da anılara dönüştüğü bir günlüktür. Güneşin coğrafya ile kesişimi ve binlerce yıllık kültürel oluşla kurduğu ilişki, Güneşin Kıyısı’nın düşünsel eksenini teşkil eder. İstanbul'un sokakları, Çanakkale'nin kıyıları, Trabzon'un yamaçları, Anadolu'nun kırları ve antik kentlerin taşları birbirinden farklı manzaralar sunsalar da aynı güneşin farklı yüzlerinin taşıyıcısıdırlar.

Güneş'in Kıyısı, Anadolu'nun birbirinden uzak coğrafyalarına tek bir manzara gibi bakmak yerine bu mekanlar arasında yüzyıllardır dolaşan ışığın sürekliliğini öne çıkarır. Sergi, farklı kentler ve yaşam biçimleri arasında sessizce dolaşan bu bağı resmin alanında yeniden düşünür ve görünür kılar.