Tasarımıyla Fark Yaratan Müzeler

Tasarımıyla kentleri markalaştıran yapılar vardır. Sanatın gücünün teknoloji ve tasarımla buluşmasının yarattığı, deha kadar cesaretiyle de peşine düşülen yapılar. Son yıllarda tasarımıyla kentlerin sembolü olan müzeler, artık kültür yapısı olmanın çok ötesindeler...

Sanatın devrimci tavrının mimariyle buluşması kentleri belleklerde unutulmaz kılar. Mimarlık bu gizemi biraz olsun aralamanın en somut aracı olarak apaçık karşımızda durur. Sıradan bir kulübeden görkemli saraylara kadar her yapı, içinden çıktığı çağın ruhundan izler taşır. Teknoloji, gelenek, kültür, ihtiyaç ve ekonomi mimari eserin karakterine işlenir. Ayasofya’nın kubbesinden Brunelleschi’nin dehasına, Mimar Sinan’ın mekan anlayışından Corbisier’e uzanan coşkulu bir serüven mimarlığın öyküsü.  Malzemenin ve tasarımın sınırlarını zorlayan günümüz mimarlığı halen yarattığı muazzam eserlerle heyecan dolu anlatımına hızla devam ediyor. Strüktür, fonksiyon ve kültürü yansıtan son yılların en gözde yapılarıysa müzeler. Dünyanın dört bir yanından sadece koleksiyonlarıyla değil, bulundukları şehre ayrıcalık kazandıran bu müzelere yakından bakmanın tam zamanı.

Guggenheim Bilbao “Bilbao Etkisi”

İspanya’nın kuzeyinde, Bask bölgesi sınırları içinde kalan Bilbao esasen büyük sanayi kuruluşlarıyla gerçek bir endüstri şehri olarak tanımlanıyordu. Takvimler 1997’yi gösterdiğinde ABD’li Guggenheim Vakfı, New York ve Venedik’in ardından üçüncü müzesini Bilbao’da açınca şehir bir anda sanatseverlerin radarına girdi. Müzenin çağdaş sanat koleksiyonu göz önüne alındığında bu mutlaka beklenen bir sonuçtu ama müze çarpıcı mimarisiyle yalnızca sanatseverleri değil, yeni keşifler peşinde koşan seyahat tutkunlarını da büyüleyen bir fenomen haline geldi. Nervion Nehri kıyısında, 16 bin farklı bileşenle çelik iskeletli müze, yenilikçi tavrıyla mimarlık tarihinde yaşarken efsaneleşen Frank Gehry’nin imzasını taşıyor.  Titanyumla kaplı Guggenheim Bilbao, Gehry’nin sınırları zorlayan tavrının ve teknolojik arayışlarının zirvesi olarak kabul ediliyor.  Başucundaki La Salve Köprüsü ve kentsel dokunun olağan bir uzantısı gibi tasarlanan müze Bilbao’nun kültürel ve ekonomik dönüşümünde o kadar etkili olmuş ki dünya genelinde bu durum “Bilbao etkisi” olarak adlandırılmış.

Titanyumla kaplı, kıvrımlı cephesinin yarattığı ışık oyunlarıyla kilometrelerce uzaktan fark edilen yapının girişini de dünyaca ünlü sanatçıların eserleri süslüyor.  Üzeri çiçeklerle kaplı devasa boyutlardaki Yavru Köpek heykeli Amerikalı heykeltıraş Jeff Koons’un eseri. Çelik bir yapı üzerine tasarlanan heykel cam güzeli, petunya, begonya gibi çiçekleriyle yaşam enerjisini müzeye taşıyor. Fransız Louis Bourgeois’in “Anne”  temasıyla ele aldığı çelik, bakır ve mermer malzemenin bütünleştiği 9 m yükseklikteki örümcek heykeli ve Anish Kapoor’un paslanmaz çelik kürelerle tasarladığı çalışması müzenin fantastik görüntüsünü daha da öne çıkaran eserler.

Sıra Dışı Bir Meksikalı: Soumaya Müzesi

Meksika’nın başkenti Meksiko gerçek bir müzeler şehri. Şehrin mimari belleğine yakın zamanda katılan Soumaya Müzesi’yse ezber bozan görüntüsüyle bu müzeler arasında apayrı bir yere sahip. Carlos Slim Vakfı tarafından finanse edilen müze, 66 binden fazla eseri izleyiciyle buluşturuyor. 1994 yılından bu yana faaliyet gösteren müze, asıl şöhretini 2011 yılında Plaza Carso’daki yapıya taşındıktan sonra kazandı. Meksikalı mimar Fernando Romero tarafından tasarlanan yapı, 16 bin altıgen alüminyum levhayla kaplı cephesi ve çelik sütunlarla desteklenen organik formuyla kısa sürede şehrin simgelerinden biri haline geldi.  Her biri ayna etkisi yapan 16 bin çelik aynayla mücevher gibi parıldayan Soumaya Müzesi, ışıkla olan ilişkisiyle tam bir ilüzyon yaratıyor. Işığın yüzeyde dağılmasıyla, müzenin görünümü günün saatlerine ve atmosfer olaylarına göre değişiklik gösteriyor. Müzenin bulunduğu meydandaki ofis ve ticaret binaları da yine Fernando Romero’nun imzasını taşıyor.

 Müzeyi Meksika’ya armağan eden, Mekasikalı iş insanı ve koleksiyoner Carlos Slim.  Yapının adı da Carlos Slim’in 1999’da hayata veda eden eşi Soumaya Slim’in anısını yaşatmak üzere seçilmiş. Kar amacı gütmeyen müze, Meksiko’nun alışılagelen yapılarının arasında organik formu ve bitmeyen ışıltısıyla neredeyse bir heykel gibi yükseliyor.

Soumaya Müzesi çevresine ilham veren ikonik dış cephesi dışında sanat tarihinin etkileyici isimleriyle dolup taşan koleksiyonuyla da sanatseverlerin çekim alanında. Rönesans’ın büyük ustası Leonardo Da Vinci, Sandro Botticelli, Artemisia Gentileschi, El Greco, Tintoretto, Esteban Murillo, Henri Matisse, Auguste Rodin, Pablo Picasso, Salvador Dali müzenin daimi koleksiyonun ünlü isimlerinden bazıları. Soumaya, Fransız heykeltıraş Auguste Rodin’in heykellerinden oluşan geniş bir koleksiyona da sahip.

Kristal Bir Meydan Okuma: Royal Ontario Müzesi

Toronto’da 1914’te kurulan Royal Ontario Müzesi (ROM), sanat, doğa tarihi ve dünya kültürüne uzanan koleksiyonuyla hep ilgi odağı olmayı başardı. Amerika’nın en iyi 10 kültür kurumu arasında bulunan ve Kanada’nın en kapsamlı müzesi 40 galeri ve sergi alanıyla, yaklaşık 13 milyon sanat eseri, kültürel obje ve doğa tarihi örneklerinden oluşan bir koleksiyona ev sahipliği yapıyor.

Müzenin ilk yapımı, Toronto’da 20. yüzyılın ilk çeyreğinde kurumsal binaların çoğunda imzası bulunan Frank Darling ve John A. Pearson’ın tasarımıydı. Günümüzde batı kanadını oluşturan bu bölüm, klasik mimari üsluplardan Romanesk’in eklektik anlayışla yeniden yorumlanması üzerine kurulan, kütlesel bir forma sahipti. Müzenin koleksiyonu ve araştırma alanlarındaki misyonu arttıkça, kapasitesinin arttırılması için çözümler arandı. Queen’s Park’a bakan doğu kanadı için bu defa yine Torontolu mimarlar olan Alfred H. Champman ve James Oxley’in tasarımıyla ilk büyük genişletme projesine başlandı. 1933’te tamamlanan bu yeni mekanda neo-Bizans stilini yansıtan cephe ile Art Deco’nun bir sentezi yaratılmaya çalışılmıştı. Bu dönemde eklenen cam mozaik tavanlı rotondada altın yaldızlı uygulama tamamen Bizans esintileri taşıyordu ve yapının ilk tasarımından tamamen farklıydı.

Takvimler 2002’yi gösterirken, ROM’da asıl çarpıcı değişim için girişimler başladı. Büyük değişimler ve yenileme hedefiyle yola çıkılmıştı ve projeye ROM’un Rönesans’ı adı verildi. Açılan uluslararası yarışmada Daniel Libeskind’in tasarımı ipi göğüslemeyi başardı. Müzenin sergi salonlarında ve galerilerinde büyük bir yenileme gerçekleşti. Ama projenin asıl sürprizi, asıl yapıya eklemlenen ve dev kristal yapıydı. Queen’s Park Caddesi’ne bilinmeyen bir dünyadan fırlatılmış gibi duran bu nefes kesici kristalle müze büyük ölçekte bir sansasyon yaratmayı başardı. Lee-Chin Kristali olarak anılan yapı cam ve çeliğin bileşiminden meydana gelen ve farklı işlevleri olan beş bölümden oluşuyor. Kristalin iskeletinde 3500 ton çelik, 38 ton cıvata kullanılmış ve yaklaşık 38000 metreküp beton dökülmüştür.

Günümüzde Kanada’nın en çok ziyaret edilen müzesi olan ROM, koleksiyonu kadar Libeskind’in mimari dehasını yansıtan kristaliyle de ilgi odağı. ROM’un Rönesasans’ı projesi tamamlandığında 270 milyon Kanada dolarına mal olmuştu. Maliyetin 30 milyon Kanada dolarlık kısmını müzenin sembolü haline gelen kristale adı verilen, milyarder iş insanı Michael Lee-Chin tarafından bağışlandı.

Futuristik Formun Cazibesi: Niterói Çağdaş Sanat Müzesi

Rio de Jenario’dan deyince insanın aklına, rengarenk karnavallar, sonsuz eğlence, Kopakabana gibi plajlar ve tabi ki futbol geliyor. Rio de Jenario farklı kültürlerin buluştuğu büyük bir eyalet olarak Brezilya’da ayrı bir yere sahip. Rio de Jenario sınırları içinde kalan Niterói ülkenin varlıklı kesiminin yaşadığı, huzurlu bir şehir. Billur gibi plajlarla çevrili şehrin sembolüyse 1996 yılında inşası tamamlanan Niterói Çağdaş Sanat Müzesi. Guanabara Körfezi’nde, romantik bir kumsalın bitimindeki kayalık alan üzerinde yükselen müzenin tasarımı, modern mimarinin önemli temsilcilerinden biri olan Oscar Niemeyer’a ait.

 50 metre çapında ve neredeyse 2 bin metrekare alanıyla dairesel gövde ilk bakışta yer çekiminden bağımsız bir görüntü çiziyor. Kaya parçasının üzerinde yarattığı güçlü formuyla manzarayla bütünleşip farklı bir müze algısı yaşatıyor. Dairesel formuyla, deniz ve adalarla çevrili manzaraya konmuş bir uzay gemisi gibi görünen müze Niemeyer’in hayal gücünün sınırlarında dolaşan eserlerinin başında geliyor.

Bir kumsalın ucunda, uçan daire biçiminde bir müzeye girmek bile yeterince heyecanlıyken, girişte yer alan 98 metrelik yakut kırmızısı, kıvrım kıvrım bir  rampadan yürümek gerçekten farklı bir çağa yol almak gibi hissettiriyor. Dört kattan oluşan müze binası denizin ve gökyüzünün doğal güzelliğinin de sergilemeye dahil olmasıyla sonuçlanan bir ziyaret vaat ediyor. Müzede Guanabara Körfezi’ni avuçlarınıza bırakan bir bar ve restoran da mevcut.

Niterói Çağdaş Sanat Müzesi’nin mimarisine gizem katan bir diğer unsur binanın ayağını çepeçevre kuşatan havuz. 817 metrekare genişliğindeki bu su aynası hem yapının denizle olan ilişkisini vurguluyor, hem de yarattığı yanılsamayla hafiflik hissi yaratıyor.

Brezilya çağdaş sanatının seçkin örneklerini koleksiyonunda barındıran müze ,açıldığı günden bu yana dünyanın mimari harikalarından biri olarak kabul ediliyor.

Louvre Müzesi: Klasikten Geleceğe

Paris’in cazibesinin vazgeçilmez parçası hiç şüphesiz Sen Nehri’nin kenarında süzülen Louvre Müzesi. Fransa’nın ilk devlet müzesi olma özelliğini elinde bulunduran Louvre’un yapılış öyküsü 12. yüzyıla dek uzanıyor. Fransız İhtilali’yle sarayın kaderini tümden değiştiriyor ve Louvre bütün zamanların en popüler müzelerinden biri haline geliyor. Erken dönemlerden 21. yüzyıla kadar sanat tarihinin her döneminden eserler içeren koleksiyonuyla hep gündemde kalmayı başaran müzenin mimari gelişimi ise ayrı bir tartışma konusu.

Yapıldığı andan zamanımıza kadar Louvre’da o kadar çok yenileme ve genişletme çalışması olmuş ki özellikle klasik dönemin farklı üsluplarını yapıda izlemek mümkün. Fakat Louvre’un görünümündeki asıl kökten değişiklik 1989 yılında avluya eklenen cam ve metalden yapılan ikonik piramitle beraber gerçekleşiyor.

Modernizmi saf bir estetik olarak yorumlayan Çin kökenli Amerikalı mimar  Ieoh Ming Pei’nin müzenin girişindeki karmaşayı çözmek için büyük tartışmalara yol açan bir tasarıma gider. Giriş çıkışla ilgili bölümü yerin altına alır ve müzenin farklı bölümlerinin bağlandığı merkez bir nokta haline getirir. Ve bu giriş atriumunun üzerine bir büyük, üç küçük cam piramit kondurur. Louvre’un tam kalbine, Napoléon avlusuna yerleştirilen  20,6 metre yükseklikteki cam piramit gün ışığının iç mekana nüfuz etmesine imkan verir. Öte yandan tarihi yapının bağrında olanca haşmetiyle yükselen piramit yapının klasik çizgileriyle tamamen zıt bir görüntü çizer. Louvre’un piramidi yoğun eleştirilere maruz kalır. Öyle ki bazıları bunu skandal olarak addeder. Fakat izleyici Louvre yapılan 20. yüzyıl  dokunuşunu görmek için uzun kuyruklar oluşturur. Cam piramit, müzenin paha biçilemeyen  La Gioconda, Milo Venüsü, Samotrake Nikesi gibi eserleri kadar şöhrete kavuşur. Çok satan romanlara ve filmlere konu olur. Ieoh Ming Pei’nin piramidi kendi mitsel evreninde bugün de merak uyandırmaya devam ediyor.

Not:  Vogue Türkiye Ağustos 2021 sayısı için kaleme aldığım tasarımıyla öne çıkan müzeler konulu yazı. 

İhtişamın Mütevazı Ressamı: Bronzino

Rönesans’ın isyankar eğilimi Maniyerizm’in Medici sarayındaki temsilcisi

Bronzino. Gizemli alegorik tabloların, sofistike portrelerin yaratıcısı. İhtişamı

sınırlı bir zarafetle yansıtan, saray portreciliğini çağdaş biçimde yorumlayan

bir Rönesans ustası.

Agnolo Bronzino, Rönesans’ın zaferini ilan ettiği, sanata, siyasete ve hayata

karıştığı 1503 yılında Angelo di Cosimo adıyla Floransa’da dünyaya gelir.

İlerleyen yıllarda saçının ya da teninin rengi sebebiyle Bronzino olarak anılacak

ve kendisi eserlerini bu isimle imzalayacaktır.

Dönemin Floransa’sı sokaklarında ünlü ressamların ve filozofların dolaştığı,

çarşılarında dünyanın dört bir yerinden gelen lüks ve egzotik ürünlerin yer

aldığı, devingen mizaçlı ve enerjik bir şehirdir. Ailesi yeteneğini fark edince ilk

eğitimini almak üzere Raffaellino del Garbo’nun atölyesine verilir. Del Garbo

atölyesi çoğunlukla dini eserler üreten ve Rönesans ilkelerini sıkı sıkıya

uygulayan bir yapı olarak çocuk yaştaki Bronzino’ya mükemmel bir altyapı

kazandırır. Eğitim hayatında asıl mihenk taşı Maniyerizm üstadı Pontormo ile

yolunun kesişmesiyle gerçekleşir. Pontormo ile birlikte Bronzino özgün

üslubunu inşa eder ve Florasa’nın varsıl sanat hamisi Medici ailesinin dikkatini

üzerine çekmeyi başarır.

16. yüzyıl Avrupa’da Mediciler’in geniş kitlelerce tanındığı, Floransa’da da siyasi

ve ekonomik bakımdan güçlendiği bir süreçtir. 1539’da Bronzino, bankacılık

faaliyetleriyle uğraşan ve Floransa’yı kültür ve sanat merkezi haline getiren bu

ailenin resmi ressamı olarak görevlendirilir. Aynı tarihte sanatçı, Floransa

büyük dükü I. Cosimo de Medici’nin, İspanya Valisi’nin kızı Eleonora di

Toledo’yla gerçekleşecek düğün organizasyonunun dekorasyonunu üstlenir.

Rönesans insanının çok yönlü dehasının bir temsilcisi olarak üzerine aldığı

görevi özenle yürütür. Bu çalışmalar sırasında hem I. Cosimo de Medici’yle hem

de Eleonora di Toledo’yla ilişkileri sağlamlaşır ve iş ilişkisi aynı zamanda

dostluğa dönüşür.

Bronzino bu dönemde kutsal kitap sahnelerinin yanında portreciliğiyle de adından söz

ettirmeye başlar. Portreleri duru bir netlik ve katışıksız bir mükemmellik

idealini yansıtır. Özellikle Toledo di Eleonora için yaptığı portreler, yeni bir

temsil geleneği yaratma konusunda çığır açar.

Toledo’lu Eleonora’nın oğlu Giovanni ile birlikte resmedildiği tabloda

duygulardan azade edilmiş iki hanedan mensubunu görürüz. Anne ve çocuk

arasındaki şefkatin yerini, izleyiciyi de saran resmiyet almıştır. Asalet simgesi

beyaz tenleri sedef kadar donuk, giysileri Floransa’nın en ihtişamlı ailesine

yakışır zenginliktedir. Düşesin elbisesindeki brokar kumaşın ağırlığı ve sertliği,

ellerin üstüne gelen bölümdeki ipekli kumaşın narinliği, işlemelerdeki özeni

hissetmemek olanaksızdır. Duruşundaki kusursuzluğu sağlamak için sert bir

korse giymiştir. Bilindiği gibi vücudu ikonik bir forma sokan korselerin

Avrupa’daki yükselişi tam da 16. yüzyıldır. Cenaze kostümü de dahil olmak üzere

bu korselerin erken kullanıcılarından biri Eleonora’dır. 

Düşesin elbisesinde

dikkati çeken stilize nar motifi onun anneliğine bilinçli olarak yapılan bir atıf olarak karşımıza çıkar.

Eleonora Doğu’dan gelen kumaşlara olduğu kadar, şöhreti Avrupa’ya yayılmış

İtalyan dokumalarını da tercih ediyordu ve işleme ustalarının en iyileriyle

çalışıyordu. 23 yaşındaki düşesin mücevherleri de Medici kimliğini ve

Eleonora’nın anneliğini, dolayısıyla Medici hanedanının kalıcılığını vurgulamak

üzere seçilmişti. Boynundaki büyük ve biçimli inciler Eleonora’nın güzelliğinin

yanında erdemli bir kadın olduğunu vurguluyor. Elbisenin omuzlarındaki altın

işlemeler ve saçlarını topladığı file de incilerle bezenmiş. İspanyol tarzında

fileyle geride toplanmış saçları inci küpelerini görünür kılıyor. Düşesin

mücevherleri incilerden ibaret değil, boynundaki inciler büyük bir elmasla

sonlanıyor. Belinde de elmas ve yakutlarla süslü bir kemer takıyor. Eleonora’nın

mücevherleri, Medici sarayının kuyumcusu ve heykeltraşı Benvenuto Cellini’nin

tasarımıdır. Düşesin giysi ve mücevher tercihleri bilinçli bir mesaj içerirken,

Bronzino’nun portre için seçtiği malzeme de aynı amaca hizmet eder.

Sanatçının fonda kullandığı mavi, lapis lazuliden elde edilen bir pigmenttir.

Rönesans boyunca pahalı olması sebebiyle çoğu zaman sadece Meryem Ana’nın

elbiselerinde kullanılan maviden ressam, katı bir zarafet içindeki Eleonora için

alışılmadık bir fon oluşturmayı seçmiştir. Figürü çarpıcı biçimde öne çıkaran fon, düşesin

başının etrafında bir aydınlık alan oluşturur. Dinsel resimlerdeki haleleri

anımsatan bu uygulama izleyiciye figürlerin erişilmezliğini bir kere daha

anımsatır.

İspanyol kökleriyle gurur duyan Eleonora, siyasi evliliklerin normal olduğu bir

devirde, kaderin cilvesiyle aşk evliliği yapmış şanslı bir kadın figürü olarak

karşımızda durur. Kritik dönemlerde kocasının görevlerini üstlenmiş, 11 çocuk

doğurarak Medici tahtını güvenceye kavuşmasını sağlamıştır. Düğün

merasiminden itibaren tıpkı eşi gibi İtalyan sanatçılarla sağlam ilişkiler kuran entelektüel bir karakterdi.

Bronzino, düşesin bugün dünyanın farklı noktalarında sergilenen birçok

portresini yaptı. Günümüzde Prag’ta yer alan Eleonora di Toledo tablosunda,

düşes kırmızı ve İspanyol tarzı bir elbiseyle görülür. Elbisenin omuz kısmındaki

incili detaylar Medici hanedanına bir gönderme ve düşesin istikrarlı tarzının bir

tekrarıdır. Ressam bu defa parmağındaki yüzüklerle ve elinin pozisyonuyla

Eleonora’nın tarihi rolüne dikkat çeker.

Not:  Vogue Türkiye Ekim 2021 sayısı için kaleme aldığım Bronzino'lu yazı. 

Likya'nın Güneşe Teslim Koyları

Adını Akdeniz güneşinin esinlediği Likya geçmişte “güneş ülkesi” olarak

 tanımlanıyordu.  Yılın neredeyse tamamını güneşe teslim olarak geçiren bu kıyılar, halen ismiyle müsemma, halen güneşin aynasında.

Fethiye’den başlayıp, Antalya’ya kadar uzanan tarihin, tabiatın ve turkuaz suların bileşimini sunan Likya Yolu, gizemli ve ilgi çekici olmaya devam ediyor. Saçlarınızdan kekik ve deniz kokusunun eksik olmadığı bu 540 kilometrelik yürüyüş rotası, zamanın tanığı antik kentleri, usul usul kıyıyı döven dalgalarıyla dudaklarda biraz tuz, kalpte her dem taze bir his bırakıyor. Fethiye’den başlayarak Antalya’nın batısına kadar uzanan Teke Yarımadası’nda kurulan Likya, efsanelerle gerçeği buluşturan geçmişi, denizle ve dağlarla kuşatılmış coğrafyasıyla binlerce yıl sonra bile gizemli ve büyüleyici. Likya’nın ışığının rehberliğinde, tarihin ve denizin izini sürüyoruz. 

Vazgeçilmez Akdenizli: Ölüdeniz

Dünyanın en iyi plajı listelerinde her zaman kendine yer bulan Ölüdeniz, hiç şüphesiz ışık ülkesi Likya’nın en şöhretli lokasyonlarından biri. Fethiye, eski bir Likya kenti olan Telmesos’un günümüzdeki mirasçısı konumunda. Likya ile Karya kentlerinin sınır bölgesinde kurulan Telmesos, çağlar önce Apollon’a adanmış kehanet merkezi ve önemli bir kültür kentiydi. Antik Telmesos’un bu zenginliği bugün hala Fethiye’nin içinde adım adım keşfedilebiliyor. Yakın zamanda restore edilen antik tiyatro, güneşli sokaklarda aniden karşımızda beliren lahitler, kaya mezarları ve bu zenginliği yansıtan müzesiyle bölge Likya’nın soluğu hep hissediliyor. Arkeolojik verilere göre burası kurulduğu zamandan bu yana yerleşimin kesintisiz sürdüğü bir kent.

Ölüdeniz, denizden tekneyle ulaştığınızda tarifsiz bir turkuaz renk ve sükunetiyle huzur veren lagünüyle göz kamaştırıcı bir koyda yer alıyor. Karadan Ölüdeniz’in yoluna düşünce zeytin ağaçlarının çamlara dönüştüğünü ve kıvrılarak inilen yolun sonunda efsunlu bir mavilikle karşılaşılıyor. Ölüdeniz’in efsunu denizin hareketsizliğinden, çamlarla çevrili turkuaz denizinden kaynaklanıyor. Bölge Belcekız Koyu olarak da anılıyor.

Lagünüyle tılsımlı bir kıpırtısızlık sunan Ölüdeniz’i adrenalin tutkunları için cezbedici kılansa hemen yanı başındaki Babadağ’dan yapılan yamaç paraşütü. Toroslar’ın batıdaki uzantısı olan Babadağ, gerçekten adı gibi heybetli ve endemik türleri de içinde barındıran zengin bir bitki örtüsüne sahip. 1965 rakımıyla Babadağ’dan yamaç paraşütü yapmaya cesaret ederseniz ,yalnızca Ölüdeniz’i değil, neredeyse Fethiye’nin tamamını kuşbakışı görme şansına sahip olmak mümkün. Yıl boyu hakim rüzgarıyla bölge uçuş eğitimi ve uçuş için elverişli.

Kayaköy’ün Yanı Başında :Gemile Koyu

Ölüdeniz Kayaköy parkuru, Likya Yolu’nun alternatif yürüyüş güzergahları arasında. Kayaköy yakın geçmişten izler taşıyan, mübadele zamanı terk edilmiş bir Rum köyü. Solmuş yaşamların anılarını saklayan terk edilmiş evler, okullar, kiliselerle, zaman çizgisinde unutulmuş izlenimi veren Kayaköy’ün birkaç km ötesinde Gemile Koyu bulunuyor. Kayaköy’ün sessizliği içinden doğal yaşamın sesine ve zeytin ağaçlarının hışırtısına ayak uydurup ilerleyerek denizle doğanın birleşiminde Gemile’nin mavi sularına ulaşılabilir. Yeşil tepelerle çevrilmiş bu küçük kumsalın tam karşısında koyla aynı adı taşıyan Gemile adası bulunur. Ortaçağ’da Symbola adıyla tanınan ada, M.S. 5. Yüzyıldan itibaren Hristiyan keşişlerin yerleşmesiyle kilise ve manastır gibi yapılarla dolar. Zaman içinde gemicilerin uğrak yeri olan ada, kutsal niteliğiyle bir haç rotası haline gelir. Gemile Adası günümüzde, mavi sularda yolculuk yapmaktan keyif alan tekne tutkunlarının uğrak noktası.

Erişilmez Güzellik: Kabak Koyu

Likya Yolu’nun denizi ve doğayı buluşturan bir diğer yeryüzü cenneti Faralya. Likya ve Roma kalıntıları, kızılçamların yeşil bir deniz oluşturduğu bitki örtüsüyle el değmemiş bir vaha görünümünde. Adaçayı ve balının lezzetiyle doğal dokusunun hakkını damaklara taşıyan bir yer aynı zamanda. Faralya’yı denizle buluşturan Kabak Koyu, karadan ulaşımın oldukça güç olması sebebiyle el değmemiş bir güzellik.  Kabak’a varmak güç, ama Likya patikalarını takip ederseniz, koyun neden Kabak olarak anıldığını keşfetmiş olacaksınız. Yukarıdan bakınca koy gerçek bir su kabağ ı formunda. Alışılagelmiş tatil anlayışının oldukça dışında kalan Kabak’ta, küçük kumsaldaki ayak izleriniz ve ağaçların hışırtısı tek eşlikçiniz olabilir. Turkuazın tarif edilemez tonlarını içinde barındıran koy, hep yeniden gitmek istenen yerlerden.

Gelidonya Feneri Yolunda : Papaz Koyu ve Korsan Koyu

Likya Yolu dünyanın en uzun soluklu yürüyüş parkurlarından biri. Yol uzun, yer yer zorlu ama şaşırtıcı ve sofistike bir deneyim sunuyor. Antalya’nın önemli bir bölümü de bu tarihi yolun bir parçası. Güney Likya’nın zarafetiyle tanışmak için Kumluca tam biçilmiş kaftan. Likya Yolu’nun bir parçası olan Papaz Koyu, sık ağaçlarla çepeçevre kuşatılmış durumda. Tabiat bu kumsalı adeta özenle kem gözlerden sakınmış gibidir. Billur gibi bir denize açılan Papaz Koyu özellikle özgürlüğüne düşkün kampçıların gözdesi.

Papaz Koyu’nun denizden, neredeyse tam karşısında Korsan Koyu yer alıyor. Safir gibi ışıldayan suların kayalar ve orman örtüsüyle sarmalandığı koy oldukça küçük. Korsan Koyu, içinden nadide bir ince çıkması beklenen bir istiridye kabuğu gibi bir his uyandırıyor. Balıklarla yüzmek, kayalarda dolaşan keçilerle göz göze gelmek koyun rutini haline gelmiş durumda.  Likya Yolu için koyu ayrıcalıklı hale getiren bir başka özellikse Gelidonya Feneri. 1936’dan bu yana gemilere kılavuzluk eden fener, Korsan Koyu’na birkaç kilometrelik mesafede. Denizden yaklaşık 227 metre yükseklikte ve şiirsel manzarasıyla, haklı bir şöhrete sahip olan Gelidonya, Korsan Koyu ve Akdeniz’le tarifsiz bir uyum içinde.

Gökyüzü gibi deniz: Adrasan

Bir zamanlar deniz ticaret yolu üzerindeki konumuyla Likya’nın doğal limanlarından biri olan Adrasan, berrak deniziyle Kumluca’nın en geniş koylarından biri. Koy görüntüsüyle usta bir ressamın elinden çıkmış bir resim izlenimi yaratıyor. Upuzun kumsalı, Adrasan Çayı’yla birleşen tabiatı ve dalgasız deniziyle binlerce yıllık geçmişi saklayan bir resim. Bölge efsanevi batıkları, su altı canlılığı ile de dalmak ve sualtı fotoğrafçılığı için de oldukça elverişli. 2 kilometre uzunluğunda bir koy olan Adrasan, mutedil iklimi ve çevreyi tanıma isteğiyle tembelliğe asla izin vermeyecek. Bölge gözlerden uzak koylar ve adacıklarla dolu. Bu mavilikte el değmemiş doğa harikalarına ulaşmanın yolu Adrasan’da olmak ve erken uyanmak. Böylece sabah güneşi yükselirken Sazak Koyu veya Suluada’da kaplumbağalarla yüzmenin tadını çıkarabilirsiniz. Öte yandan Likya Yolu’nun üzerindeyiz, Olympos Koyu ve efsanelerle yoğurulmuş antik kenti yalnızca 9 kilometre mesafede bulunuyor.

Sönmeyen Ateşin Yurdu: Olympos

Eski dünyada Olympos, Doğu Likya’nın temsilcisi ve üç oy hakkına sahip altı şehirden biriydi. Olympos ismini 2375 metre yükseklikteki Tahtalı Dağı’ndan alır. Kelime Tahtalı Dağı’nın görkemine yakışır biçimde “yüksek dağ” manasına gelir. Sahile uzanan nehir vadisinde kurulmuş olan Olympos, zamanın elinin değmediği bir yeryüzü parçası gibidir. Doğanın ortasına kondurulmuş ağaç evleri, antik dünyada kaybolmuş hissi veren kalıntıları, kristal sularda yüzen Caretta Caretta’larıyla insanı bir anda başka bir evrene çeker. Lahitler, Roma döneminden kalan tiyatro, bazilika ve tapınak kalıntılarının arasından yürüyüp denize varmak bir rüyayı yaşamak gibidir. Deniz yerine yamaçları keşfetmek isterseniz, Chimera’ya tırmanmak iyi bir alternatif olabilir. Efsaneler çağında tanrı Hephaistos’un kült merkezlerinden biri olan Chimera, binlerce yıldır doğalgaz sebebiyle yanan ateşleriyle Olympos’un neden “Sönmeyen ateşlerin yurdu” olarak nitelendiğini haber verir. İyonyalı ozan Homeros’un aktardığına göre Chimera, ağzından ateşler saçan korkunç bir yaratıktır ve Bellorophontes tarafından yenilerek yerin yedi kat dibine kapatılmıştır. Gel gelelim ateşi halen yer altından Olympos’un tepelerinde yanmaktadır. Olimpiyat oyunlarını önceleyen ilk yarışlar bu bölgede gerçekleştiği için, olimpiyat meşalesinin ilham kaynağı da Chimera’nın sönmeyen ateşi olmuştur.

Tekirova’nın Yalnız Koyları: Boncuk ve Maden

Likya Yolu’nun Çıralı’da ikiye ayrılır. Bunlardan doğu rotası Antalya’nın Akdeniz’le birleştiği, sırtını Tahtalı Dağı’na dayamış Tekirova’yı da içine alır. İşte bu bölge çoğu gezgin için adı bilinmeyen sayısız koya ev sahipliği yapar. Bütün güzel şeylere ulaşmak gibi bu koylara ulaşmak da kolay değildir. En azından karadan yol durumu biraz meşakkatlidir. Tekne bu aşamada keyifli bir alternatif olacaktır. Boncuk Koyu, antik yolun Tekirova ayağındaki bir cennet köşesi. Bölgeye özgü kızılçam ormanlarının gölgelediği, Akdenizle kucaklaşan Boncuk Koyu, kaostan uzak ve kendi halinde bir nefes rotası olarak dikkat çekiyor.

Maden ya da Atbükü olarak adlanrılan koy, Boncuk Koyu’ndan doğal bir sınırla ayrılır. Maden Koyu, ince çakıllı ve balık açısından bereketli bir denize sahip. Koyun ismi 1938-1990 arası bölgede çıkarılan krom madeninden hatıra kalmış. Maden rezervi tükenince, madenciler bölgeyi ebediyen terk etmiş. Bugün koyun arka tarafındaki kızılçam ormanın içinde kalan bölümde madenden kalma boş binalar görülebiliyor. Pastoral dokuyu takip edip, Akdeniz’in görüntüden bir an bile kaybolmadığı bir araba yolu Maden Koyu’na ulaşımı sağlıyor. Maden Koyu, mavi ve yeşilin kesişme noktasında, gerçek bir arınma mekanı.

Phaselis: Denize Açılan Tarih

Likya Yolu’nun hayranlık uyandırıcı alanlarından biri hiç şüphesiz antik Phaselis. Olimpos Beydağları Milli Parkı sınırlarına dahil olan Phaselis Antik Kenti, Akdeniz’e serili bir yarımada üzerinde. Kentin adı Luvice “deniz kentçiği” anlamındaki “passala” köküne dayanır. Çağının tanınmış ticaret kenti olan Phaselis, üç doğal limanla çevrelenmiştir. Bir vakitler liman olarak şehre hizmet veren bu doğal koylar, günümüzde deniz tutkunlarını cezbetmeye devam ediyor. Bölgenin alameti farikası olan kızılçam ormanı sahile kadar ulaşır. Eski dünyanın gül yağı ve kereste taşınan bu koylarında, şimdi cırcır böcekleri korosu hiç ara vermeden şarkısını söyler. Zengin antik kalıntıların gölgesi, plajda Akdeniz güneşine siper olur. Bir zamanlar Büyük İskender’i misafir etmiş olan Phaselis, agoraları, hamamı, su kemerleri ve tapınaklarıyla insanı takvim dışı bir atmosfere sürükler. Dünyada tertemiz denizin tadını çıkarıp, binlerce yıllık bir tiyatroda, Tahtalı Dağı’nın karlı doruklarını izleyebileceğiniz kaç yer vardır ki?

 *Vogue Travel'ın 2021 edisyonu için kaleme aldığım Likya koyları temalı yazı.